
Dan Ariely
Predictably Irrational
Kimsenin seçmediği bir seçenek kararını nasıl değiştirir?
Roma ile Paris arasında kalmışsın ve iki paket de kahvaltı dahil. Seçmek zor, çünkü ikisini karşılaştırmak zor. Şimdi listeye üçüncü bir paket eklenir: kahvaltısız Roma. Birden kahvaltılı Roma, yalnız kahvaltısız Roma'dan değil Paris'ten de iyi görünmeye başlar.
Bugün dene: Listede kimsenin almayacağı satırı bul; o olmasaydı neyi seçerdin, sor.
Bedava olan bir şey neden aklını çeler?
Her alışverişin bir artısı ve bir eksisi var. Bedava olunca eksiyi unutursun. Bedava bir şeyde yanlış seçim yapıp kaybetme ihtimali gözden kaybolur. Kaybetme korkusu da en çok sıfırın yanında susar.
Bugün dene: Bedava bir şeyi almadan önce gizli bedelini tek cümleyle yaz.
Sahip olduğun şeye neden hak ettiğinden fazla değer biçersin?
Sahiplik üç yoldan işliyor. Elindeki şeye çabucak bağlanırsın. Satarken eline geçecek paraya değil, elinden gidecek şeye bakarsın. Karşı tarafın da onu senin gözünle göreceğini sanırsın.
Bugün dene: Satmak istediğin bir eşyaya, sanki senin değilmiş gibi fiyat biç.
Dan Ariely'nin davranışsal ekonomi klasiğinin özeti. Kararlarımızın değeri kendi başına değil, yanında duran bir referanstan okuduğunu altı deneyle anlatır: Economist aboneliğindeki tuzak seçenek, sosyal güvenlik numarasıyla yapılan müzayede, bedava çikolatanın çekimi, İsrail'deki kreş cezası, Duke'taki bilet piyangosu ve fiyatı değişen sahte ağrı kesici. Sonradan verisi sorgulanan erteleme ve dürüstlük deneyleri dışarıda bırakılmıştır.
Tellora'nın Akıldışı Ama Öngörülebilir özeti; Dan Ariely tarafından ele alınan temel fikirleri, öne çıkan içgörüleri ve uygulanabilir çıkarımları yaklaşık 17 dakikada keşfetmen için editoryal olarak hazırlanır. Psikoloji alanındaki bu özeti burada okuyabilir, tam Türkçe sesli anlatımı uygulamada dinleyebilirsin.